زئوتکنیک
مطالب علمی، آموزشی و تحلیلی درباره دامپروری و علوم جانوری - دکتررافت
زئوتکنیک
مطالب علمی، آموزشی و تحلیلی درباره دامپروری و علوم جانوری - دکتررافتیادداشت های قدیمی
کرک
بز مرخز کردستان نژادی است که بواسطه فرهنگ بافت لباسهای کردی نفیس از الیاف مرز( موی تولیدی بز مرخز) هنوز تکنولوژی فرآیند الیاف آن به صورت سنتی و بومی باقی مانده است . اگر این علاقمندی کردها به این نوع لباس نبود شاید این نژاد از بین رفته وتکنولوژی بومی آن هم به سرنوشت کار گاههای شال بافی کرمان دچار میشد که همه برچیده شده اند.بز مرخز هر چند به تعداد کم در ایران پرورش می یابد ولی مثال ایده آ لی برای سایر دامهای کشور ازلحاظ پیدا کردن مصرف کننده برای محصول نهایی است.اگر بز رایینی هم تکنولوژی بومی خود را از دست نداده بود ومتکی به صادرات الیاف خام نبود قطعا وضعیت بهتری برای دامپروران و اقتصاد استان کرمان متصور بود. سوال اساسی این است که چه می توان کرد تا ایرانی جماعت هم کرک و کشمیر را بشناسد واز مزایای آن محظوظ شود. در این راه تقویت شرکت های تعاونی دامپروری و تلاش برای تولید محصولات بومی وتوسعه ی فرایندهای بعدی تا رسیدن به تولید نخ کرکی و و صادر کردن البسه کرکی ضرورت دارد
اگر میخواهیم وضعیت دامپروران را بهبود بخشیم راهی نیست مگر جز آگاه کردن آنان به منافع کار گروهی و تشکیل تعاونی روستایی با این هدف که تمامی پروسه خرید کرک خام از دامدار تا فروش مستقیم البسه کرکی به مصرف کننده توسط این تعاونی ها انجام پذیرد
کار مشکلی است ولی با همت دامپروران بالخصوص مردم باصفای ^ بافت ^ شدنی است
مثالی از کار آفرینی
از سال 1985 دو نفر از محققین مرکز تحقیقات کشاورزی فرانسه اقدام به ایجاد نوع خاصی از خرگوش به نام اری لاگ کردند که خز با کیفیتی دارد. این نوع از خز به چند نفر از پرورش دهندگان خرگوش معرفی شد و بتدریج برای خز اریلاگ بازاریابی گردید وتعاونی پرورش دهندگان آن تشکیل گردید. امروزه پرورش خرگوش اریلاگ رونق پیدا کرده وسالانه قریب به یکصد هزار جلد خز تولید میشود که عمدتا در ایتالیا به محصولات نهایی تبدیل می گردد. البته در قالب قراردادی،بازای هر جلد پوست درصدی از درآمد آن به موسسه تحقیقات کشاورزی بازگردانده می شود. اطلاعات بیشتر http://www.orylag.com/
گوشت مرغ
ولی این تغییرات باعث رشد بسیار صنعت مرغداری شده بدون اینکه به زیر ساختهای این صنعت توجه شود. این امر باعث شده که همواره وزارت خانه های مبتلابه بامشکلاتی روبرو بوده و مصرف کننده و تولید کننده هر دو ناراضی باشند. برای مثال اخباری مشابه مورد زیر در رسانه ها زیاد مشاهده میگردد:
( مدیرعامل اتحادیه مرغداران مرغ گوشتی تهران در گفت و گو با ایلنا:
تعرفه 25 درصدی کنجاله سویا قیمت تمام شده مرغ را کیلویی 80تومان افزایش میدهد
مهندس محمد یوسفی، مدیرعامل اتحادیه مرغداران مرغ گوشتی استان تهران، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کار ایران, ایلنا در رابطه با افزایش قیمت گوشت مرغ در حدود کیلویی 200 تومان، گفت: قیمت گوشت مرغ کیلویی 1700 تا 1800 تومان قیمت متعادل در بازار است و این افزایش قیمت دلیل منطقی برای گرانی شدن قیمت آن نیست؛ بلکه کاهش قیمت مرغ از میزان کنونی، زیان تولیدکنندگان را در برخواهد داشت.وی، با اشاره به اهمیت درصدی سود در قیمت تمام شده گوشت مرغ برای تولیدکننده، اظهارداشت: در حال حاضر قیمت مرغ زنده کیلویی 1100 تومان است که این میزان فقط 10 درصد برای تولیدکنندگان سود دارد. ضمن آن که با توجه به قیمت تمام شده مرغ، قیمت 1700 تا 1800 تومان برای مصرفکنندگان قیمت متعادلی است.یوسفی، با بیان آن که چرا زمانی که قیمت مرغ کاهش مییابد، هیچ کس در این مورد اظهارنظری نمیکند و به فکر زیان تولیدکننده نمی افتد، افزود: تعرفه 25 درصدی کنجاله سویا، کیلویی 80 تومان قیمت تمام شده مرغ را افزایش میدهد. این در حالی است که این تعرفه در راستای کمک به کارخانجات روغنکشی از جیب مردم و تولیدکنندگان پرداخت میشود که باید دولت منبع دیگری را برای حمایت از این کارخانجات پیدا کند.
وی، خاطرنشانکرد: افزایش قیمت مرغ در راستای رسیدن به قیمتهای متعادل شاید مشکلاتی را برای طبقات کم درآمد و ضعیف جامعه به لحاظ قدرت خرید به وجود آورد؛ ولی نباید انتظار داشت که تولیدکنندگان به خاطر افزایش قدرت خرید مردم ضرر بدهند؛ زیرا رسیدگی و رفع این مشکل بر عهده دولت است نه تولیدکنندگان.
مدیرعامل اتحادیه مرغداران مرغ گوشتی تهران، با بیان مطلب فوق افزود: اگر قیمتها در بازار از 1700 تا 1800 تومان بالاتر برود، دولت میتواند ذخیره گوشت مرغ را وارد بازار کند. به طوری که در حال حاضر در میادین میوه و ترهبار تهران مرغ منجمد کیلویی 1460 تومان به فروش میرسد.
وی، با بیان این که تولیدکننده گوشت مرغ مصرفکننده صدها قلم کالا برای تولید است، افزود: در حال حاضر تولیدکنندگان با افزایش قیمت ذرت با هزینههای پرسنلی و سایر مواد مورد نیاز تولید در این صنعت روبهرو هستند؛ لذا ضروری است دولت از یک طرف به حمایت از تولید کنندگان و از طرفی به حمایت از طبقات کم درآمد با اعطای یارانههای هدفمند بپردازد. )
نگاه علمی به این قضیه نشانگر آن است که سرمایه گذاری زیاد در صنعت طیور، بدون توجه به تولید دان مرغ صحیح نمی باشد. برای چاره یا باید موادی نظیر کنجاله سویا، پودرماهی، ذرت و... که مواد اصلی دان مرغ را تشکیل میدهند در کشور به حد نیاز تولید شوند ویا بهره وری مرغداریها آنقدر زیاد شود که حتی با واردات مواد اولیه، قیمت تمام شده گوشت یا تخم مرغ تولیدی مقرون به صرفه باشد.در مورد راه اول باتوجه به سطح زیر کشت دانه های روغنی و واردات فعلی دانه های روغنی و محدودیتها ی اقلیمی ایران, امکان پذیر بنظر نمی رسد. راه حل دوم هم مستلزم برنامه ریز ی برای افزایش بهره وری وحضور در بازارهای جهانی است که مشکلات خاص خودش را دارد هر چند غیر ممکن نیست. اما راه حل سومی هم وجود دارد وآن تولید محصولی است که اقلیم طبیعی ایران اجازه آن را میدهد و از قانون مزیتهای نسبی پیروی می کند. پوشش گیاهی کشور و بارندگی آن ، وضع مراتع وزمینهای قابل کشت پرورش دامهای نشخوار کننده را بیشتر از طیور مناسب ساخته است. این نوع دامها بمراتب کمتر از طیور وابسته به واردات هستند و به عبارتی برای اقلیم کشور خلق شده اند. برای اینکار باید سر مایه گذاریها از بخش طیور به سمت برنامه ریزی جهت پرورش دامهای نشخوار کننده، اصلاح مراتع ، ایجاد سیستم ثبت تولید حیوانات ممتاز و اصلاح نژاد دام سوق یابد. قبول دارم که گوشت مرغ بهداشتی تر از گوشت قرمز است، کلسترول کمتری دارد، سهل الهضم است ومشکلات مثل جنون گاوی را ندارد ولی این مزایا به هزینه وابستگی کشور به بیگانه در محصولات استراتژیک نمی ارزد چرا که شکم گرسنه ایمان ندارد.
محصولات لبنی
شرایط آب و هوایی هر منطقه بر روی تولیدات محصولات کشاورزی نقش اصلی دارد و به طبع آن هر ناحیه ای غذاهای مخصوص به خود را دارا شده است. مثلا پیتزا در دنیا بنام اروپاییان مشهور است. اگر دراین میان مردمانی بخواهند چیزی که خود تولیدکننده آن نیستند مصرف کنند،منجر به مشکل وضایع شدن منابع خواهدشد. اقلیم ایران مناسب تولید شیر با کیفیت لازم برای تهیه پنیر های موسوم به پنیر پیتزا نیست در نتیحه تولید آن در حد وفور با مشکلاتی همراه بوده و گران قیمت است. رطوبت و دمای هر منطقه نقش اصلی رادر تولیدات محصولات لبنی توسط گاو وگوسفند دارد که بر همین مبنی میتوان کشورهای مختلف را ازهم تمایز داد که کدامیک مناسب تولید چه نوع محصولی است.لازم است که پتانسیلهای کشور از این نظر بررسی شده و الگوهای غذایی مناسب برای مردم ارایه نمود. (به کتاب پرورش گاومیش. تالیف م. فهیم الدین. ترجمه جلیل شجاع و عباس رافت..1379. انتشارات جهاد دانشگاهی واحد آذربایجانغربی مراجعه شود )
انتخاب دام در جهت مقاومت به بیماری
از میان صفات مختلفی که می توان در جهت آن اقدام به سلکسیون نمود، مقاومت به بیماری صفتی است که جا برای کار دارد. به ویژه اینکه قسمت عمده دامهای کوچک کشور در سیستم عشایری پرورش می یابند و دسترسی آنان به خدمات دامپزشکی محدوداست ، استفاده از تنوع ژنتیکی دراین خصوص سودمنداست. نتایج تحقیقات نشان میدهد که این صفات وراثت پذیرهستند. ولی برای اجرای این کار مشکلات اجرایی وجوددارد از قبیل سازمان دهی رکوردگیری و تداوم کار در دراز مدت.
بدیهی است که نظارت دولت در این کار اجتناب ناپذیر است. به نظر من این صفت مهمتر از سلکسیون دام برای افزایش شیر و گوشت در شرایط حاضراست.
یادداشت سال 1385 کاربرد ژنتیک مولکولی در اصلا ح نژاد دام : نظر ایگناسی میزتال
کاربرد ژنتیک مولکولی در اصلا ح نژاد دام
مشکلات کاربرد ژنتیک مولکولی مانع از استفاده عملی از آن در اصلاح دام شده است و برای مثال کشورهای پیشرو در زمینه بیوتکنولوژی هنوز هم اساس برنامه های اصلاحی اشان بر مبنای فنوتیپ دام است.
برخی از این مشکلات عبارتند از:
1- رسیدن از ژنوتیپ به فنوتیپ به این آسانی ها نیست. 2- QTL \ SAM هنوز در مرحله تحقیقات بنیادی هستند. 3- قسمت عمده پیشرفت ژنتیکی دامها در عمل توسط انتخاب دام بر پایه فنوتیپ بدست آمده است.4-تاکید زیاد روی QTL باعث شده است که تعدادمتخصصین ارزیابی ژنتیکی دامها کاهش یابد.
بنابراین تاکید بر توسعه آزمایشگاههای ژنتیک مولکولی در مراکز تحقیقاتی ایران با هدف دستیابی به نتایج کاربردی، اشتباه بنظر می رسد. وارداتی بودن دستگاهها و موادشیمیایی گران قیمت،ضرورت تامل روی این موضوع را بیشتر می کند که باید توسط سیاست گذاران وزارت جهادکشاورزی مدنظرقرار گیرد.